Początki pączka w Polsce sięgają średniowiecza – czasów, gdy na stołach królowały potrawy sycące i dalekie od dzisiejszych słodkich wyobrażeń. Pączki, choć już wtedy znane, wyglądały zupełnie inaczej niż te, które kojarzymy z tłustym czwartkiem. To, co dziś uznajemy za deser, przez długi czas było pożywnym daniem, które miało przede wszystkim nakarmić.
Wytrawny przodek współczesnego pączka
Wczesne pączki, wspominane w staropolskich księgach kucharskich, były w istocie… mięsnymi kulkami. Smażono je w głębokim tłuszczu, a w środku zamiast konfitury kryło się mięso, słonina, a nawet podroby. Były to ciężkie potrawy, które miały dostarczyć energii w surowe, średniowieczne dni. Często doprawiano je ostrymi przyprawami, podkreślając ich wytrawny charakter.
Ten pierwotny pączek był daleki od dzisiejszej lekkości. Ciasto było twardsze i bardziej zbite, a smażenie na smalcu nadawało mu charakterystyczny, intensywny smak. To bardziej przypominało sycące pieczywo z nadzieniem niż słodki deser. Nie było w nim ani grama cukru – a jeśli pojawiała się jakakolwiek słodycz, to raczej przypadkowo, za sprawą owoców dodawanych sporadycznie do farszu.
Zobacz też: Tłusty czwartek na diecie? Upiecz te łatwe i pyszne fit pączki twarogowe z przepisu tiktokerki
Moment przełomu: jak pączek stał się puszysty
Prawdziwa zmiana w historii pączka nastąpiła dopiero w XVI wieku. Wtedy zaczęto dodawać do ciasta drożdże, dzięki którym stało się lżejsze i bardziej puszyste. To był pierwszy krok w stronę pączka, jakiego znamy dziś. Później pojawił się cukier, a mięsny farsz zaczął ustępować miejsca słodkim nadzieniom – konfiturze, marmoladzie, a z czasem także kremom.
Drożdże zmieniły wszystko. To właśnie one sprawiły, że pączek przestał być twardą, zbitą kulą, a zaczął przypominać puszyste ciasto, które dziś kojarzymy z tłustym czwartkiem.
Legenda głosi, że w Polsce popularyzacji słodkich pączków miał sprzyjać August III Sas – król Polski i elektor Saksonii. Jego zamiłowanie do słodyczy i dworskiego przepychu sprawiło, że na królewskich stołach pączki coraz częściej pojawiały się w nowej, deserowej odsłonie. Ale sodkie pączki długo były luksusem. Cukier przez wieki nie był produktem codziennym – dlatego „deserowa” wersja pączka mogła najpierw zadomowić się na stołach zamożnych, a dopiero później trafić do reszty Polski.
Z czasem moda zeszła z dworu do miast, a potem na wieś – i pączek zaczął robić karierę na dobre.
Współczesny pączek: symbol obfitości
Dziś pączek jest symbolem obfitości i radości, szczególnie w tłusty czwartek. Co ciekawe, echo dawnych, wytrawnych pączków wciąż można odnaleźć w innych kuchniach świata. Przykładem są choćby azjatyckie bułeczki baozi z mięsnym nadzieniem – zupełnie inne w formie, ale podobne w idei: ciasto i sycący farsz, które mają nakarmić.
Historia pączka to świetny przykład kulinarnej ewolucji. Od ciężkiej, mięsnej przekąski po zdecydowanie lżejszy, słodki deser – ta przemiana pokazuje, jak bardzo potrafi zmienić się tradycja. Następnym razem, gdy sięgniesz po lukrowaną kulkę, warto pamiętać, że jej przodek smakował zupełnie inaczej. I kto wie – może w wersji z mięsem też miałby swoich fanów?
Sprawdź te przepisy na pączki:
Tradycyjne pączki z mięsem. Sprawdź przepis z 1900 roku i odkryj ich unikalny smak
Pączki z wątróbką - oryginalne i zadziwiająco pyszne!
Pączki z PRL-u to smak dawnych lat. Idealne dla fanów nostalgicznych wspomnień
9
