Idziesz na smardze? Uważaj! Smardze nie wszędzie wolno zbierać, mają trującego sobowtóra

Jak smakują smardze?

Smardze to jedne z najszlachetniejszych polskich grzybów. Niektórzy uważają, że przy nich mogą się schować nawet borowiki. Smardze mają wspaniały aromat z nutą orzechów oraz kruchy i delikatny miąższ. Zazwyczaj przygotowuje się dania ze świeżych smardzy, ale jeśli dysponujemy ich sporą ilością, warto część ususzyć. Wystarczy jeden suszony smardz, by podbić smak niejednej potrawy, nie tylko grzybowej.

Właściwości i wartości odżywcze smardzów

Smardze to nie tylko kulinarny rarytas, ale również źródło cennych składników odżywczych. Wyróżniają się na tle innych grzybów wyjątkowo wysoką zawartością witaminy D, a także cennych minerałów, takich jak żelazo, cynk, miedź, fosfor i mangan. Niektóre badania wskazują, że zawarte w nich substancje mają działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne.

Co ważne, smardze dostarczają też sporo białka i błonnika, a przy tym są niskokaloryczne. Pamiętajmy jednak, że smardzów nie wolno jeść na surowo, ponieważ zawierają substancje, które mogą powodować dolegliwości żołądkowe. Obróbka termiczna – gotowanie, smażenie lub duszenie – jest konieczna do ich bezpiecznego spożycia, ponieważ neutralizuje szkodliwe związki.

Jak rozpoznać smardza jadalnego? Charakterystyczny wygląd

Główka smardza jadalnego jest absolutnie unikatowa i trudno ją pomylić z typowym kapeluszem grzyba. Ma stożkowaty, owalny lub niemal okrągły kształt i osiąga wysokość do 10 cm. Jej powierzchnia pokryta jest nieregularną siatką żeberek, między którymi znajdują się głębokie jamki, co sprawia, że do złudzenia przypomina plaster miodu lub gąbkę. Kolor główki może być bardzo zróżnicowany – od jasnobeżowego i szarego, aż po ciemnobrązowy, a nawet niemal czarny. Co istotne, w środku jest ona całkowicie pusta.

Trzon smardza ma zazwyczaj białawą lub jasnobrązową barwę i chropowatą, lekko ziarnistą powierzchnię. Podobnie jak główka, jest pusty w środku, co stanowi kluczową cechę rozpoznawczą całego grzyba. Warto również wiedzieć, że w Polsce występują blisko spokrewnione gatunki, takie jak smardz stożkowaty czy wyniosły, które również są jadalne i mają podobne walory smakowe.

Z czym można pomylić smardze? Uwaga na trującego sobowtóra!

Chociaż wygląd smardza jest bardzo charakterystyczny, niedoświadczeni grzybiarze mogą pomylić go z niebezpiecznym, silnie trującym sobowtórem – piestrzenicą kasztanowatą. Jej spożycie może prowadzić do poważnego uszkodzenia wątroby, śledziony, a nawet wzroku. Najważniejszą różnicą jest wygląd główki, która u piestrzenicy ma nieregularną, pofałdowaną i mózgowatą strukturę, a nie regularne jamki jak u smardza. Kluczowy jest jednak przekrój grzyba: jej trzon jest pełny lub gąbczasty, a nie pusty jak u smardza.

Warto też wiedzieć, że smardze bywają mylone z innymi, jadalnymi grzybami. Jednym z nich jest naparstniczka czeska, która jest smacznym grzybem, jednak w Polsce występuje niezwykle rzadko. Pomylenie jej ze smardzem nie niesie ze sobą żadnego ryzyka zdrowotnego.

Gdzie rosną smardze?

Niestety dzisiejsi grzybiarze, zwłaszcza ci młodsi, mogą nawet nie wiedzieć, jak te grzyby wyglądają, bo prawie zupełnie zniknęły z naszych lasów. Przyczyną jest prawdopodobnie degradacja środowiska, bo smardze to grzyby bardzo wymagające. Pojawiają się jednak niekiedy w starodrzewach, ale również na skraju łąk, przy drogach, w parkach. Lubią stanowiska podmokłe, więc wyrastają często w łęgach, w zaroślach nadrzecznych.

Czy wolno zbierać smardze?

Zobaczyć dziś rosnącego smardza to rzecz dość rzadka. Ale czy grzybiarz, któremu się przytrafi taka gratka, może go wziąć do domu? Absolutnie nie! Wszystkie gatunki smardzów występujące w Polsce poza terenem ogrodów, upraw ogrodniczych, szkółek leśnych oraz poza terenami zieleni są objęte ochroną i wpisane do „Czerwonej listy roślin i grzybów Polski” jako gatunki rzadkie. Z tego powodu nie wolno ich zbierać ze stanowisk naturalnych.

Smardze nie wszędzie są pod ochroną

Smardze można zbierać w innych krajach europejskich: na Słowacji, w Czechach, w Austrii, na Ukrainie, w Danii i Norwegii, Francji oraz Turcji (pamiętajmy, by były to okazy dorosłe, nie niszczmy zbyt młodych osobników).

Smardze z własnego ogródka

Jeśli natomiast się zdarzy, że smardze wyrosną nie w liściastym lesie, lecz na czyjejś prywatnej działce lub w ogródku – wtedy oczywiście można je zebrać. Czasem te pyszne grzyby pojawiają się na korze, którą wysypuje się rabaty – najczęściej wyrastają w drugim roku po wysypaniu kory i potem znikają bezpowrotnie. Ale jeśli ktoś chce mieć te ciekawe grzyby w swoim ogrodzie, a przy okazji spróbować, jak smakują – jest taka możliwość. Wystarczy zakupić gotową mieszankę podłoża uprzednio zaszczepioną grzybnią smardzową.

Smardze - przepisy

Smardze zapiekane ze szparagami, czyli pomysł na wiosenne danie

Omlet ze smardzami i szparagami: wykwintne wiosenne danie łatwe w przygotowaniu

Smardze zapiekane ze szparagami, czyli pomysł na wiosenne danie

Smardze w cieście naleśnikowym: pomysł na pierwsze wiosenne grzyby

Pieczony łosoś z brokułami i smardzami